Leita frttum mbl.is

Bloggfrslur mnaarins, jl 2006

Mnudagspsturinn 31. jl 2006

g renndi yfir grein Hallgrms Helgasonar, fur blu handarinnar, sum Frttablasins morgun ar sem hann fjallar um landbnaarkerfi slenzka og hversu relt og frnlegt a er. etta er vitaskuld hrrtt hj Hallgrmi og aldrei of oft minnt a mean etta blessa kerfi er vi li. Bndum er haldi ftkt gegnum opinberar niurgreislur fyrir tilstulan landbnaarkerfisins sta ess a eim s veitt frelsi til a markassetja sna vru frjlsum markai eins og arir llum til hagsbta.

a furulegasta vi etta allt er kannski a a a munu einmitt vera bndur sjlfir sem eru mest mtfallnir v a landbnaarkerfi veri afnumi og frelsi komi . v sambandi mtti nefna a landsfundi Sjlfstisflokksins sl. haust frum vi nokkrir ungir sjlfstismenn rustl undir forystu Davs Arnar Jnssonar og lgum fram tillgu a kerfi yri afnumi.

etta framtak vakti augljslega mikla reii meal bnda salnum og komu eir nokkrir rustl kjlfari til a lsa yfir megnri andstu sinni vi tillguna. Var augljst af mli eirra a eir voru bi reiir og hneykslair yfir essu "upptki" okkar unga flksins sem eru vitaskuld furuleg vibrg ekki nema ljsi ess a afnm landbnaarkerfisins hefur lengi veri eitt af helztu stefnumlum ungra sjlfstismanna. Og ef vi eigum ekki a tala fyrir okkar stefnumlum landsfundi Sjlfstisflokksins og reyna a koma eim gegn, hva hfum vi anga a gera?

g fagna v vissulega gagnrni Hallgrms landbnaarkerfi og vona eins og hann a etta relta niurgreislukerfi rkisins veri afnumi sem allra fyrst. A sama skapi vona g a ar veri ekki lti staar numi og relt niurgreislukerfi rkisins til handa slenzkum listamnnum og rithfundum veri a sama skapi afnumi hi fyrsta. Einhvern veginn efast g um a rithfundurinn Hallgrmur s reiubinn a taka undir a sjnarmi. En kannski ef hann vri bndi...

Hjrtur J. Gumundsson
hjorturg(a)hi.is


Gullkorni sunnudegi

"The function of socialism is to raise suffering to a higher level."

Norman Mailer


Hvenr mismunar maur flki og hvenr ekki?

Formaur Samtaka fiskvinnslu n tgerar (SF), skar r Karlsson, flutti erindi sasta aalfundi samtakanna. ar fjallai hann meal annars um sjmannaafsltt: ,,etta teljum vi jafngilda rkisstyrk til fiskvinnslu sj. Vi hfum v kvei n a gera krfu til rkisins, og munum fylgja henni eftir af fullum unga, a skuli einnig veittur samskonar skattaafslttur til verkaflks sem vinnur essi smu strf okkar fyrirtkjum. Anna teljum vi brot jafnrisreglu stjrnarskrrinnar.

a sem formaurinn kallar ,,samskonar skattaafslttur er sjmannaafsltturinn svokallai en hann foraast a nota a rttnefni enda felst a hugtakinu a sjmannaafslttur er tlaur sjmnnum. Fullyringar skars um a a a fiskverkaflk landi fi ekki sjmannaafsltt rtt fyrir a sinna a einhverju leyti svipuum strfum og sjmenn s brot 65. gr. stjrnarskrrinnar styjast ekki vi nein lgfrileg rk. Tilvikin eru fullkomlega sambrileg hva etta varar. au rk sem fr hafa veri fram fyrir sjmannaafsltti er enda ekki au a vegna elis ess starfs a gera a fiski s nausynlegt a flk sem a gerir greii lgri skatta. Rkin (ef einhver) hafa fyrst og fremst falist v a um httuleg og mikilvg strf s a ra sem krefjast mikilla fjarvista. sama tma geta menn ekki ntt sr msa afreyingu ea jnustu rkisins, sem fjrmgnu er me skattpningu, sama mli og landkrabbar.

g fagna v, t af fyrir sig, a menn su tilbnir til ess a skoa a a flk borgi til rkisins (ef eitthva) rttu hlutfalli vi magn eirrar jnustu sem a fr fr v. etta getur hinsvegar me engu mti talist fullngjandi rksemdafrsla ar sem er aeins veri a taka einn tt fyrir, eina sttt manna. Hinsvegar vri hgt a segja a um mun fleiri stttir a r sinntu snum strfum miki fjarri jnustu rkisins. Auk ess eru mlikvararnir fullkomnir, a er frleitt a fullyra a allir sjmenn nti sr jnustu rkisins minna mli en allir sem vinna landi. Enginn vill hinsvegar vera vondur vi sjmenn, og v er oft erfitt a taka essa umru. Stareyndin er s a afsltturinn er ekki styrkur til sjmanna heldur styrkur til tgerarmanna.

Mun lklegra er a tilvist sjmannaafslttarins, sem slks, s brot jafnrisreglu heldur en s stareynd a hann taki ekki til fleiri sttta. Jafnrisreglan, 65. gr. stjrnarskrrinnar, er eins og nnur kvi stjrnarskrrinnar stutt og skorinort. Allir skulu vera jafnir fyrir lgum..., er raun a eina sem ar segir sem mli skiptir. Jafnrisrk SF hnga a v a allir ttu a f sjmannaafsltt, ekki bara fiskverkaflk. egar svo er komi a allir f sjmannaafsltt er ekki lengur um skattaafsltt a ra heldur almenna tekjuskattsprsentu. Hr er frekar um srhagsmunapot, me stjrnarskrnna a vopni, a ra heldur en rttltisml.

essi umra er angi af strra mli, en oftar m heyra menn nota a sem rk fyrir enn meiri mismunun a mismunun s til staar. Einnig eru au rk notu fyrir auknum rkistgjldum a rki eyi peningum hvort sem er msa vitleysu. Af hverju ekki a bta vi enn einni mismununinni ea enn einni vitleysunni? a sem menn eiga a beita sr fyrir er a slkri mismunun, ea slkri fjrsun, linni.

Dav orlksson

(Greinin birtist ur www.sus.is)


Gullkorni sunnudegi

"The greatest honor of a man is in doing good to his fellow men, not in destroying them."

Thomas Jefferson


Samfylkingin og sjlfst utanrkisstefna - enn og aftur

"Gagnrnin skoun kostum ESB-aildar umfram EES er hr brnt verkefni. Ekki er ng a skoa stu EES-samningsins eins og veri er a gera nefnd forstisrherra. a tengist einnig brottfr varnarlisins, sem mun gera slendingum kleift a reka sjlfsta utanrkisstefnu eftir nr sextu ra fylgispekt vi Bandarkin."

essi merkilega mlsgreinertekin r grein Margrtar S. Bjrnsdtturum Samfylkinguna sem birtist Morgunblainu 15. jl sl. og bori hefur nokku hinni plitsku umru san. Og hva er svona merkilegt vi hana spyr n efa einhver. J, hn gengur ekki upp. Hn byrjar v a tala er fyrir v a sland gangi Evrpusambandi. Og san er tala um sjlfsta slenzka utanrkisstefnu.

Raunin er s a ef slendingar tkju upp eirri vitleysu a ganga Evrpusambandi yri ekki rekin nein sjlfst slenzk utanrkisstefna. Aeins yri um a ra sameiginlega utanrkisstefnu sambandsins sem aftur myndi, eins og anna innan sambandsins, seint taka mi af hagsmunum slands og slenzku jarinnar.

Og essu til vibtar ljsi mlsgreinar Margrtar. Hva me a skoa galla Evrpusambandsaildar? s.s. alveg a horfa framhj eim?eir eru sennilega gilega margir...

Hjrtur J. Gumundsson
hjorturg@hi.is


Hver fiskinn sjnum?

Fyrir nokkru undirbjuggu tvegsmenn mlshfun hendur rkinu vegna skeringar sem eir hfu ori a sta vegna thlutunar byggarkvta og lnuvilnunar. ,,Lgspekingarnir og fyrrverandi alubandalagsmennirnir ssur Skarphinsson og Kristinn H Gunnarsson voru yfirlsingaglair heimasum snum vegna essa. a a vinnuveitendur essari mikilvgustu atvinnugrein jarinnar kjsi a lta reyna rttindi sn fyrir dmstlum sagi ssur a vri ,,...frleit svfni... en Kristinn sagi a tvegsmenn vru ,,...tblgnir af hroka og skeytingarleysi....

Ekki er v r vegi a fara stuttu mli yfir ummli essara manna.
ssur vildi meina a tgerarmenn ttu ekki fiskinn sjnum. sjlfu sr er a alveg rtt hj honum, enda getur enginn tt veiddan fisk sem ekki er afmarkaur me nokkrum htti. tvegsmenn hafa heldur ekki haldi v fram a eir eigi enna fisk heldur aeins ntingarrtt a aulindinni.

Kristinn sagi rki geta breytt thlutunarkerfi aflaheimilda og jafnvel afnumi a me llu. sjlfu sr er a alveg rtt a rki getur etta en a er ljst a ef eignar- ea atvinnurttindi einhverra vera skert bera a bta tjn sem af v hlst. Vinstri stjrn sem annig sti a mlum gti valdi v a tuga ea hundrua milljara skaabtakrfur stofnuust hendur rkinu.

Kristinn hlt fram: ,,Veiiheimildir, sem hafa veri keyptar, mynda engan eignarrtt, aeins rtt til a nta heimildina samkvmt kvum laganna. og svo: ,,Menn geta aeins tt a sem eir kaupa.

Fyrir utan hrplegt samrmi milli essar tveggja setninga virist Kristinn ekki hafa hugmynd um a a ntingarrttur er ein tegund eignarrttar og ntur jafnframt verndar 72. gr. stjrnarskrrinnar.Ekki er hgt a l neinum fyrir a ekkja ekki eignarrtt eins og lfann sr en slkir menn, sem Kristinn, ttu frekar a halda sr saman en a bsna ffri sna.

ess ber a geta a ef aflaheimildir eru skertar er fyrst og fremst veri a skera rttindi sem menn hafa keypt sr. tla m a allt a 90% aflaheimilda su n hndum annarra aila en eirra sem fengu r upphaflega. Telja menn eitthva rttlti vera v a kippa ftunum undan mikilvgustu atvinnugrein okkar me v a hrifsa af henni drmtustu eign hennar? Eign sem hefur veri keypt af eim sem greinina stunda? Auk ess voru eir sem fengu aflaheimildir upphaflega thluta fullum rtti. ur en fiskveiistjrnkerfi var komi til hindra ofveii var skn svo a segja frjls. Til a gta a stjrnarskrrvrum atvinnurttindum tvegsmanna var rtt a thluta aflaheimildum til eirra sem hfu veri a stunda greinina. Me essum htti var gtt a unnum atvinnurttindum eirra me v a breyta eim eignarrtt yfir aflaheimildum.

tvegurinn hefur srstu mia vi arar atvinnugreinar a eir urfa a sta v a kvaranir misvitra stjrnmlamanna geti skili milli feigs og feigs. Ein greina arf hn a sta rkisforsj svo miklum mli. Til a standa vr um hagsmuni sna er v elilegt a eir leiti til dmstla. Hvaa ara lei ttu eir svo sem a fara til a gta rttar sns?

Dav orlksson

(Greinin birtist ur www.sus.is)


Mnudagspsturinn 17. jl 2006

ann 30. ma sl. tilkynntu barnaningar Hollandi tlun sna a stofna eigin stjrnmlaflokk sem heita frummlinu Naastenliefde, Vrijheid en Diversiteit ea slenzkri ingu Mannkrleikur, frelsi og fjlbreytni. Flokknum er tla a berjast fyrir lgleiingu kynlfi milli fullorinna og barna og vill hann m.a. a lglegur samrisaldur Hollandi veri frur r 16 rum og niur 12 r ur en hann veri afnuminn me llu, a a veri ekki lengur lglegt a eiga barnaklm og a lgmarksaldur eirra, sem taka tt ger klmefnis, veri lkkaur r 18 rum og niur 16 r. vitali vi hollenzka dagblai Algemeen Dagblad sagi Ad van den Berg, einn af stofnendum flokksins, a uppeldi barns snerist einnig um a kynna a fyrir kynlfi. Barnaningaflokkurinn vill ennfremur a dr fi aukin rttindi og a kynlf me samykki milli manna og dra veri leyft.

g er vonandi ekki einn um a f magann!! En af hverju kemur essi vibjur manni ekki svo kja miki vart? Og enn sur a etta skuli gerast Hollandi? etta er v miur alls ekki einsdmi enda hafa hlistar reifingar t.a.m. tt sr sta hj barnaningum Danmrku. Ekki er heldur langt san g las a a frist vxt Svj a flk tki upp eim vibji a stunda kynlf me drum!

Alltof margir eru einfaldlega komnir t algerar villigtur frjlslyndi svo vgt s til ora teki!

Hjrtur J. Gumundsson
hjorturg@hi.is


Gullkorni sunnudegi

"We have not successfully rolled back the frontiers of the state in Britain, only to see them re-imposed at a European level."

Margaret Thatcher


sraelsrki a semja vi hryjuverkamenn?

Eins og allir vita er standi fyrir botni mijarahafs veri vikvmt sustu daga. Allt hfst etta egar hryjuverkamenn vegum Hamas samtakanna rust hp sraelska hermanna og tku einn eirra gslingu. N hefur a sama gerst en lismenn annara illrmdra hryjuverkasamtaka, Hezbollah, hafa teki ara tvo sraelska hermenn gslingu. sraelsmenn hafa svara me hernaaragerum stvar fyrrnefndra hryjuverkasamtaka. vill a n annig til a helstu stvar Hamas samtakanna eru runeyti heimastjrnarsvi jar sem vill kenna sig vi Palestnu. Einnig m taka fram a samkvmt knnunum Palestnu styja um 80% ba svisins a Hamas samtkin rni fleiri hermnnum.

En a er athyglisvert a skoa vibrgin vi hernaaragerum sraelsmanna. Aalaherslan fjlmilun eru ,,harar agerir sraelsmanna og fleira eim dr.

Til a mynda leyndi sr ekki hlutdrgni NFS egar flutt var frtt af mlinu. ar segir m.a. um standi Lbanon, ,,Nr allir sem hafa ltist eru breyttir borgarar og hrslan er allsrandi, enda ekkert grn a vita aldrei hvar nsta loftskeyti lendir.
Hvaa rugl er etta eiginlega? arna eru a eiga sr sta tk sem auvita allir vildu ska a vru ekki. En kva s sem skrifai frttina fyrir NFS a hrslan vri allrandi? Var hann kannski svinu til a finna hrsluna?

Og fram heldur a (feitl. mn eigin.):
,,Stjrnvld srael telja ng komi, eins og heimsbyggin hefur fengi a vera vitni a. Um allan heim kveur vi sama tn, agerir sraela eru allt of harar. Bi Jacques Chirac Frakklandsforseti og Romano Prodi, forstisrherra talu fordmdu rsirnar dag og sgu r r llu samhengi.
Sem fyrr
eiga sraelar hauk horni ar sem Bandarkjamenn eru. eir beittu gr neitunarvaldi, egar lg var fram lyktun innan rsins, ess efnis a sraelar ltu egar af hernaaragerum snum, gegn v a hermennirnir tveir yru ltnir lausir.

a er nokku vi etta a athuga. g feitletrai sum orin sjlfur til a leggja herslu hva mr finnst miur vi etta.

En fyrsta lagi, kveur ekki vi sama tn um allan heim. Aeins rf rki hafa (ea llu heldur rfir jarleitogar) hafa fordmt rsirnar dag og gr. a m vel vera a a s sk ess sem skrifai frttina a ALLUR heimurinn fordmdi r en svo er n ekki.

ru lagi, er ekki nausynlegt a segja a sraelsmenn eigi hauk horni ,,ar sem Bandarkjamenn eru. Er a eitthva ntt a jir skuli lsa yfir stuningi vi hvor ara? a a henti ekki frttamanni NFS er a ekki algengt. Og af hverju er hvergi minnst afskipti rana? heimastjrn Palestnu hvergi ,,hauk horni. Ea kallast a kannski bara elilegur stuningur?

rija lagi fjallai lyktun ryggisrsins ekki um a sraelsmenn ltu af hernaaragerum snum, gegn v a hermennirnir yru ltnir lausir. sraelsk yfirvld hafa egar tilkynnt a au muni htta agerum ef hermennirnir vera ltnir lausir. a arf ekki ryggisr S til ess. Nei, tillagan fl a sr a rsirnar yru fordmdar, ekkert anna. Bandarkjamenn beittu neitunarvaldi snu. En frttastofan arf a fara me rtt ml.

Ekki einfalt ml

En reynum a horfa aeins rkrtt hlutina. forstisrherra sraels a stta sig vi a a hermnnum r her hans s rnt og eim hta lflti nema hann gangi a krfum mannrningjanna. Hvernig dettur formanni sland-Palestnu a segja a hernaaragerirnar su lngu undirbnar og a mannrn hermannsins s aeins tyllista fyrir rsunum? ekkir hann hernaarstrktr sraelsmanna? Finnst honum lagi a Hamas samtkin hafi rnt hermanninum?

Rtt er a minna a Lbanon hefur ekki stai vi lyktum S nmer 1559 sem fjallar um a a rkisstjrn landsins skuli n tafar reyna a afvopna Hezbollah samtkin. Ekkert hefur veri ahafst v. au hafa fengi a starfa og hreyfa sig landinu eins og au vilja, nota flugvelli, brr og vegi til a ahafast og halda uppi starfssemi. ess vegna eru a essi mannvirki sem eru skotmrk sraelsmanna. v miur falla breyttir borgarar slkum tkum.

En hva gerist ef srael semur vi hryjuverkamenn? J, nstu viku verur fleiri hermnnum rnt eirri von a f fleiri fanga lausa og svo koll af kolli.

Stjrnvld Palestnu og Lbanon geta enda essar agerir strax. Me v a leggja herslu a hryjuverkasamtkin lti hermennina r haldi og afvopni au san. a er n ekki miki flknari en a.

Hringlagahttur slands-Palestnu

Flagi sland-Palestna ltur ekki ba lengi eftir sr og auglsir mtmlafundi (sem reyndar fr mjg lti fyrir) og sakar sraelsmenn um strsglpi og fleira eim dr.

annig hefur formaur flagsins skrifa harora grein vef samtakanna sem oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hafa lst yfir hatri srael og sraelsmnnum. Meal annars er srstakur liur sunni ar sem flk er hvatt til a sniganga sraelskar vrur. Aftur og aftur horfir flagi framhj hryjuverkaagerum Hamas samtakanna og leggur jafnvel blessun sna yfir au.

Formaur flagsins reynir einnig a gera lti r Qassam eldflaugum sem ,,andspyrnuhpar (eins og hann kallar a) nota til a skjta sraelsk heimili. au su ltil mia vi ru vopn sraelsmanna og su aallega notu til a hra og valdi sjaldan manntjni.
N, jja, hltur bara a vera lagi a skjta slkum flaugum heimili flks. Fyrst au drepa ekkert mjg marga. Seinna greininni sakar hann sraelsmenn um a hra almenning heimastjrnarsvi Palestnu me v a nota svokallaar hvaasprengjur. Auvita telur hann slkt vera alveg hrilegt. a m lesa a t r grein formannsins a a s lagi a flk skjti Qassam eldflaugum hs en ekki a sraelsmenn noti hvaasprengjur. Hr er g ekki einu sinni a reyna a sna t r orum formannsins. Hatur hans srael og sraelsmnnum skn greinilega gegnum skrif hans.

Af hverju fordmir flagi ekki mannrnin? Af hverju fordmir flagi aldrei egar fgafullir mslimar sprengja sig loft upp kaffihsum ea strt srael? Af hverju mtmlir flagi aldrei tilgangi hryjuverka sem er a drepa sem flesta breytta borgara?

Finnst Sveini Rnari lagi a fyrrnefndir hryjuverkahpar hafi rist hermenn sraelsmanna, drepi nokkra og rnt rum? Ef svo er, af hverju segir hann a ekki bara beint t?

Flagi sland-Palestna getur ekki alltaf bent a Hamas samtkin hafi komist til valda lrislegan htt. Auvita geru au a og eiga ar me alveg rtt a vera vi vld heimastjrnarsvinu. En a gerir au ekki a minni hryjuverkasamtkum a hljta lrislega kosningu. a a heilavo ung brn til a stunda ,,heilagt str gegn annari j og hvetja au til a framkvma sjlfsmorsrs er auvita ekkert anna en hryjuverk. a byggir leikskla sama tma og drepur ara vegur a ekki mti.

Talar Chirac fyrir alla Evrpu?

Og t anna en essu tengt. Chirac Frakkalandsforseti hefur fordmt rsir sraelsmanna Lbanon. Hann segir r r samhengi vi allt anna og a r ni ekki nokkurri tt. En oralag forsetans var skrautlegt, ,,g, eins og allir arir Evrpubar, tel a rsirnar su ekki nokkru samhengi. Hvernig dettur manninum hug a hann tali fyrir alla Evrpuba? etta skiptir svo sem ekki miklu mli nna en gti ori athyglisvert sar egar Chirac telur sig tla a tala fyrir alla Evrpuba.

Maur spyr sig einnig hvernig hann myndi bregast vi ef frnskum hermnnum yri rnt og eim haldi gslingu? Af orum hans dag m dma a hann myndi lti ahagast. Ea gildir a bara um suma?

En svona til a fyrirbyggja allan misskilning vil g n taka fram a g vona a nverandi stand vari ekki lengi. Vonandi heldur her sraelsmanna sig a einhverju leyti til hls og ef ekki vona g a saklausir borgarar veri ekki fyrir rsum. Einnig er vonandi a hryjuverkamenn lti af starfssemi sinni - en a er hins vegar mjg lklegt.

En a sem gerir essi ml enn flknari er a engin rki eiga stri. Ekkert rki hefur lst yfir stri anna rki heldur er sraelsher a elta hryjuverkasamtk yfir landamri og slkt er n ekki algengt. Ef a einhver rkisstjrn Mi-Austurlndum lsir yfir stri, s.s. Srland, Lbanon ea ran fyrst vera lti. En vi skulum vona a ekki komi til ess.

Gsli Freyr Valdrsson


Hlutverk fjlmila

g hef lengi haft huga fjlmilum og skrifa um hr essu vefriti. Til a mynda er hgt a nlgast grein hr og ara hrna. Hr verur enn fjalla um fjlmila og hlutverk eirra.

Oft er haft ori a fjlmilar su fjra valdi jskipulaginu. er tt vi a eir sinni og gegni v hlutverki sem ekki er kvei fyrirfram stjrnarskr ea me lgum. Samkvmt lgum hfum vi framkvmdarvald, lggjafavald og dmsvald. Fjlmilar eru a margra mati fjri liurinn sem sinnir rttarfari landsins ef annig er hgt a ori komast.

En er ekki r vegi a velta fyrir sr, eru fjlmilar raun fjra valdi? Eru fjlmilar einu rttu upplsingamilar fyrir almenning? Fara eir me rtt ml hverju sinni n allrar hlutdrgni ea eigin skoanna? Geta ea eiga fjlmilar a vera hlutlausir?
Og ef enn lengra skal haldi skal skoa hverjir eiga fjlmilana. Mega eigendur fjlmila nota sr hag og/ea rum hag? Mega eigendur ritstra fjlmilum snum, ea eiga eir a ritstra eim? Vi vitum fyrir vst a au rj stjrnssluvld sem ur voru upptalin eru hnnu til a sinna rttarfari, lggjf og framkvmdum almenningi hag. A sjlfsgu eru skiptar skoanir v hvort slkt s llum almenningi hag hverju sinni en ess vegna hfum vi stjrnmlamenn og flokka sem hgt er a skipta um reglulega. Um vald og hlutverk essara riggja stjrnsslulia er ekki deilt og verur ekki gert hr.

En um hlutverk fjlmila er deilt hverjum degi. Hvernig geta eir veri fjra valdi egar fir einstaklingar eiga ? Hvernig geta eir sinnt upplsingaskyldu (ea llu heldur jnustu) vi allan almenning? Hvernig getur hinn almenni maur veri viss um a fjlmilar starfi hans gu lkt og stjrnsslustigin gera?

Eiga fjlmilar a vera hlutlausir?

J, hlutverk fjlmila er vandasamt. Burts fr v hvort hgt s a skilgreina sem fjra valdi ea ekki hafa eir veigamiklu hlutverki a gegna samflaginu og af v hlst byrg sem er vandmefarin. Og af hverju er hr fullyrt a hlutverki eirra fylgi byrg? J, eir eru inni heimilum samflagsins hverjum degi og flytja frttir og umfjllun af mlefnum landi stundar. [1] eir velja sr a mestu sjlfir frttaefni og ra v hversu miki og hvernig fjalla er um kvein ml.

er engann veginn hgt a tlast til a fjlmilar su hlutlausir. Um lei og fjlmiill velur sr ml til umfjllunar er hann httur a vera hlutlaus. lafur Teitur Gunason kemst gtlega a ori formla bkar sinnar, Fjlmilar 2004. ar segir lafur Teitur:

A mnu viti er hlutleysi innantmt markmi frttamennsku og reyndar beinlnis rangt markmi. fyrsta lagi tekst engum a vkja skounum snum alveg til hliar og v kaflega villandi a gefa skyn a a s gert. ru lagi er augljst a a felst starfi frttamanna a eir beiti dmgreind sinni og dragi lyktanir. Hvernig meta eir ruvsi hva er frttnmt og hva ekki? ... a, a halda v fram a frttamenn su hlutlausir, er eingngu til ess falli a eya nausynlegri umru um hvort mat eirra hafi veri elilegt og kvaranir eirra rttar. Frttamenn eiga ekki a keppa a v a vera hlutausir. eir eiga a keppa a v a vera sanngjarnir. [2]

a er sta fyrir v a hr er tekin upp umran um hlutleysi frttamanna. eir sem nta sr jnustu eirra og leita sr upplsinga hj eim urfa a vita a hverju er gengi og geta gert fyrirvara eirra jnustu ea upplsingum sem gefnar eru. arf sama tma a liggja ljst fyrir hvernig fjlmilinum er ritstrt. Og a sjlfsgu hver er a ritstra eim.

Fjlmilar eru ekki fjra valdi

ur en lengra er haldi er nausynlegt a skilgreina fjlmiil sem fyrirtki. Um fjlmila eiga a gilda smu lg og um nnur fyrirtki.

g hafna eirri kenningu a fjlmilar su fjra valdi. a eru engin lg ea reglur sem skilgreina fjlmila sem slkt. Jafnvel a hpar innan samflagsins lti fjlmila sem gegna eigi v hlutverki a vera fulltri almennings gagnvart stjrnvldum ir a ekki a svo s. Hvorki fjlmilar, astandendur eirra, frimenn n jflagshpar geta teki sr slkt vald. a getur enginn teki sr a vald a vera fulltri alls almennings nema eir sem kjrnir eru sem slkir samkvmt lgum. Kenningin um fjra valdi er aeins sgusgn (e. myth) sem sr engar rtur raunveruleikanum og hva innan laganna. skrifu lg og hugsanleg almannavitund er ekki raunveruleg og a a fjlmilar lti sig sem fjra valdi er aeins fyrrnefnd sgusgn.

Fjlmilar sinna afreyingu og mila upplsingum til almennings. eir velja sr hins vegar sjlfir hvaa upplsingum eir mila fram og hvernig r eru bornar fram. Almenningur velur sjlfur hvern hann vill hlusta og hvaa upplsingar hann telur sig urfa a leitast eftir. a er einstaklinganna sjlfvald sett a leita eirra upplsinga sem a telur sig urfa fr hinu opinbera. Me essum orum er g ekki a gera lti r hlutverki fjlmila. eim er a sjlfsgu heimilt a flytja almenningi frttir og upplsingar, opinbera spillingu ef hn sr sta og veita stjrnvldum ahald ef eir svo kjsa. a ir hins vegar ekki a eim beri skylda til ess ea a eir su yfir ara hafnir. Hver er tryggingin fyrir v a eir fari me rtt ml ea a eir beri fram frttir rttan og sanngjarnan htt? Svari eru auvelt, hn er enginn. Og ef fjlmilar veita stjrnvldum ahald, hver veitir fjlmilum ahald?

Eigendur njti eignarrttar

Ef lta fjlmila sem hvert anna fyrirtki verur ekki hj v komist a viurkenna eignarrtt eigenda fyrirtkjum snum, ar meal fjlmilum. Me v er hgt a fra rk fyrir v a a s elilegt a eigendur fjlmila ri ritstjrnarstefnunni. Neytendur fjlmila gera r fyrir v og neyta vrunnar me eim fyrirvara a eir viti hverjir eigendurnir eru og hver ritstjrnarstefna miilsins er.

En arf lka a liggja ljst fyrir hver fjlmilana. v hafa ekki veri miklir vankantar slandi. Hins vegar hefur Frttablai eitt gerst brotlegt a upplsa ekki um eigendur sna. Frttablai var, undir stjrn fyrri eigenda, gjaldrota fyrir nokkrum rum. Nokkrum vikum sar kom blai t aftur. Sami ritstjri sat fram en ekki var upplst hverjir eigendurnir voru. a er a mnu mati silegt og elileg fjlmilamennska. Neytendur fjlmila urfa eins og ur sagi a vita a hverju eir ganga egar eir neyta vrunnar. Ef einstaklingur ea fyrirtki vill setja ft fjlmiil til hfus stjrnvldum er honum a heimilt. A sama skapi er honum heimilt a setja ft fjlmiil til a upphefja stjrnvld ea stjrnmlaflokka. En a leyna v hver kvein fjlmiil er merki um a ekki s allt me felldu og a eitthva anna liggi a baki en a flytja heiarlegar frttir.

Eigendum essara fjlmila er a sjlfsgu heimilt a fra frttir og umfjllun eins og eim snist. En eins og ur sagi er a san neytendans a meta hvorn hann hlustar og tekur tranlegan. Bandarkjunum liggur nokku ljst fyrir hvar fjlmilar standa gagnvart stjrnvldum. ar lsa ritstjrnir fjlmilanna yfir stuningi vi kvena frambjendur og ritstjrnarstefna milanna er samrmi vi a. a er gott af v a vita neytendur fjlmilanna a hverju eir ganga en eru ekki a vonast eftir hlutleysi sem ekki er til.

Gsli Freyr Valdrsson


[1] etta er sagt me fyrirvara um a a fjlmilum s anna bor hleypt inn heimilin. Eg tel a a heyri til undantekninga a svo s ekki.

[2] lafur Teitur Gunason, Fjlmilar 2004. Bkaflagi Ugla, Reykajvk 2005. bls. 11


Nsta sa

Des. 2017
S M M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband